خواب فرآیندی است که مغز برای عمل‌كرد مناسب به آن نیاز دارد. عموم مردم و حتا برخی از بالینگران جدی بودن اختلال‌های خواب را درک نکرده اند. اگر چه افرادی که دچار مشکلات خواب هستند، كم‌تر مشکل خود را پی‌گیری می‌كنند ولی شاید علت آن بی تفاوتی بخشی از سیستم مراقبت‌های بهداشـتی ازجمله پزشــکان نسبت به این مساله باشد.


ممکن است این بی تفاوتی ریشه در ناآگاهی آنان نسبــت به اهمیت و تاثیرات منفی اختلال‌های خواب روی زندگی فرد داشـته باشد.


این‌كه «کسی ازبی خوابی نمی میرد» افسانه ای بیش نیست. بسیاری از اختلال‌های خواب تهدید کننده حیات هستند، چه به صورت مستقیم، مانند: « اختلال بی خوابی کشنده خانوادگی» یا «آپنه خواب انســدادی هنگام خواب» و چه به صورت غیرمستقیم، مانند: «حوادث مرتبط با اختلال‌های خواب».


هزینه غیرمستقیم حوادث ناشی از اختلال‌های خواب به تقریب ۱۰۰ ملیون دلار در سال در امریکا برآورد شده است. بنابر این اختلال خواب مشکلی جدی است که نه تنها بر خانواده بلکه بر همکاران و اجتماع به طور کل تاثیر می‌گذارد.


مرگ ومیر در بین افرادی که كم‌تر و بیش‌تر از حد طبیعی می‌خوابند، افزایش می یابد. یک پی‌گیری ۶ ساله نشــان داده است که مرگ ومیر مـردان ۳۰ ساله و بالاتـرکه كم‌تر از ۴ ساعت در شبانه روز می خوابیدند ۸/۲ بار بیش‌تر از کسانی بود که ۸-۷ ساعت می خوابیدند. از سویی دیگر مرگ و میر در مردانی که بیش از۱۰ ساعت در شبانه روز می خوابند، ۸/۱ بار بیش‌تر از مردانی است که به میزان طبیعی می خوابند. طب اختلال‌های خواب به سرعت در حال تبدیل شدن به یک رشته فوق تخصصی است.


میزان خواب مورد نیاز:


مقدارخوابی که افراد نیاز دارند به طور قابل توجهی متنوع است. اکثر بالغین ۷- ۸ ساعت در شبانه روز می خوابند. اگر چه بعضی از افراد بدون این‌كه عارضه ای برایشان داشته باشد كم‌تر از این میزان می خوابند. اغلب افراد بالای ۶۰ سال از مشکلات خواب شاکی هستند و تغییر در الگوی خواب در این سنین شایع است و بخشی از پدیده سالمندی است.


بی خوابی:


شایع‌ترین شکایت در بیمارانی است که با مشکلات خواب به پزشک مراجعه می‌كنند. بی خوابی و خواب آلودگی متعاقب آن دیسترس بارزی بر فرد وارد می آورد و فعالیت‌های زندگی روزمره او را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بی خوابی گاهی علامتی از بیماری زمینه ای دیگری است. ولی می‌توانید به بیماران اطمینان بدهید که در اکثر موارد می‌توانند بر مشکلات خواب فایق آیند.
بی خوابی خود را به صورت مشکل در به خواب رفتن، سحرخیزی، بیدار شدن‌های مکرر و بی‌قراری یا خوابی که نیرو زا نیست، خود را نشان می‌دهد. وقتی بی خوابی با اختلال در عمل‌كرد فرد در زمینه‌های مختلف خانوادگی، شغلی و یا تحصیــلي همراه شود مي‌توان گفت اختلال خواب وجود دارد.


عوارض بي خوابي:

بعضي از اثرات خواب ناکافي در زير آورده شده:


به‌خواب رفتن در طول روز
احساس خستگي
کاهش تمرکز
مشکلات حافظه
مشکل در تصميم گيري
تحريک پذيري
کاهش تحمل ناکامي
افزايش خطر حوادث و تصادفات


علل بي خوابي:


بي خوابي ممکن است يک اختلال خواب اوليه يا نشانه اي از اختلال رواني، جسمي و يا ناشي از مصرف مواد باشد. به‌طور کل علل بي خوابي را مي‌توان به دسته‌هاي زيرتقسيم کرد:


- علل روان‌شناختي: افسردگي، اضطراب، استرس و…


- علل جسمي: وزن بالا، نارسايي قلبي، بيماري‌هاي تنفسي مانند آسم و COPD، بيماري‌هاي گوش وحلق و بيني مانند سينوزيت، ديابت، زخم معده و اثني عشر، دردها مانند کمردرد و سردرد، آرتريت، مصرف داروهايي مانند استروييدها، دکونژستانت‌ها و ساير داروهاي محرک و….


- علل ناشي ازالگوي زندگي: مصرف الکل، چاي يا قهوه، خوردن غذاي سنگين قبل از خواب، چرت زدن روزانه، الگوي نامنظم خواب


- علل محيطی: محیط خیلی گرم یا سرد، سر و صدا، آلودگی هوا، نداشتن حریم خصوصی، شلوغ بودن و تعداد بالای افراد خانواده
در ابتدا باید مشخص کنید که بیمارتان از اختلال خواب خاصی رنج می برد یا خیر.


سوالات زیر کمک کننده است:


آیا تاکنون کسی به شما گفته که در خواب با صدای بلند خروپف می کنید؟
احتمال وجود آپنه خواب وجود دارد. این وضعیت ممکن است خطراتی ازجمله توقف تنفس در هنگام خواب و عوارض قلبی را به همراه داشته باشد. البته درمان موثری برای آن وجوددارد. در صورتی که این تشخیص مدنظرتان است بیمار را به متخصص ارجاع دهید.


آیا اتفاق افتاده که به طور ناگهانی بدون این‌كه بتوانید در برابر آن مقاومت کنید دچارحمله خواب شوید و نتوانید خود را بیدار نگه دارید؟


در این وضعیت تشخیص نارکولپسی مطرح می‌شود. این وضعیت نیزخطرناک است، به‌ویژه در هنگام رانندگی و کار با ماشین‌های صنعتی. پس هشدارهای لازم را در این مورد بدهید. به او اطمینان دهیدکه این اختلال به درمان پاسخ خواهد داد و او را به متخصص ارجاع دهید.


آیا هیچ‌گاه قبل از به خواب رفتن در پاهای خود احســاس ناراحت کننده انقبــاضات عضلانی یا گزگز و مورمورشدن را داشته اید؟ آیا تاکنون کسی به شما گفته که عضلات اندام‌هایتان در هنگام خواب پرش دارند؟


به احتمالی تشخیص سندرم پاهای بی‌قرار و میوکلونوس شبانه مطرح می‌شود. این وضعیت نیز با درمان دارویی قابل حل است. او را به متخصص ارجاع دهید.


بی‌خوابی اولیه:


وقتی بی خوابی ناشی از علل جسمی، روانی یا مصرف مواد نباشد، یعنی علت زمینه ای برای آن نتوان پیداکرد، بی خوابی اولیه وجود دارد. با این وجود گاهی می‌توان علتی برایش پیدا کرد که قابل تغییر باشد. یکی از این علل عدم رعایت اصول بهداشت خواب است. یعنی این‌كه برخی عادت‌ها و فعالیت‌های روزمره زندگی به گونه‌ای، بر کیفیت خواب در شب و بیداری کامل در روز اثر نامطلوب می‌گذارد. گاهی نیز در طول دوره‌های استـرس، بیماری اضطرابی و یا مصـرف و ترک داروهای خواب آور که فرد دچار بی خــوابی می‌شود، اتاق خواب و اشــیا داخل آن به محرک‌های شرطی بی خوابی تبــدیل می شوند. مواجهه با این محرکها در هنگام شروع خواب باعث تداعی بی خوابی‌های قبلی شده و مانع به خواب رفتن فرد می‌شود. این افراد اغلب بر خلاف بیماران مبتــلا به بی خوابی ثانویه ناشی از علل روانـی، عمل‌كرد روزانه خوبی دارند و کار و روابط بین فردی آنان رضایت بخش است، گرچه خستگی بیش از حدی را تحمل می‌كنند. از خصوصیات دیگر این افراد:


- نگرانی شدیدی در مورد به‌خواب نرفتن خود دارند.


- تلاش زیادی برای به‌خواب رفتن می‌كنند.


- ذهن آن‌ها مدام با این مساله مشغول است که، نمی‌توانند به‌خوابند.


- در هنگام خواب تنش عضلانی زیادی دارند.


- اغلب علایم جسمی اضطرابی را نیز دارند.


- هنگامی که در جایی غیر از محل همیشگی می خوابند، به راحتی خوابشان می برد.


- وقتی تلاش زیادی برای خواب نمی‌كنند به خوبی به‌خواب می‌روند (برای مثال هنگام تماشای تلویزیون)