تنظیم مغز
حتما میدانید که سیستمها و دستگاههای گوناگون برای اینکه درست و به بهترین نحو کار کنند، نیاز به تنظیم دارند. این مسئله به ویژه هنگامیکه چند سیستم مختلف قرار است با هم کارخاصی را انجام دهند بیشتر اهمیت پیدا میکند، در اینجاست که بحث هماهنگی و زمانبندی سیستمها هم به میان کشیده میشود.
انسان نیز یک ماشین پیچیده است که خود از سیستمهای مختلف تشکیل شده است. این سیستمها در کنار یکدیگر و هماهنگ با هم عمل میکنند تا اعمال انسانی ما را بسازند و خود نیز از سیستمهای جزئیتری تشکیل یافتهاند. حتما برایتان قابل لمس است که وقتی تمام این سیستمها درست و کاملا هماهنگ با هم عمل کنند ما در نهایت سلامت و دارای بیشترین کارایی هستیم. لذا از این منظر سلامت ما در گرو شناخت قسمتهای مختلف بدن و بررسی کارکرد آنها و سپس اصلاح و تنظیم هر یک از آنهاست.
یکی از سیستمهای مهم در بدن ما مغز است و شاید بتوان گفت مهمترین و پیچیدهترین سیستمی است که تا کنون شناخته شده است. مغز فرمانده بدن و عامل پشت پرده تمام افعال و افکار و احساسات ماست. مغز سیستم پیچیدهای است که خود دارای قسمتها و بخشهای مختلفی است که دارند با هم کار میکنند. بنابراین میتوان گفت عملکرد مغز و تواناییهای آن وابسته به تنظیم و هماهنگی اجزاء مختلف آن است.
تنظیم مغز
نوروفیدبک وسیلهای است که کار تنظیم و رفع اشکالات مغز را انجام میدهد. در بخش مغز و عملکرد آن گفتیم که مغز از سلولهای عصبی تشکیل یافته که شبکههای عصبی را در مغز میسازند. قسمتهای مختلف مغز (مجموعهای از شبکههای عصبی) کارکردهای مختلفی دارند و فعالیت این شبکهها سبب تولید امواج مغزی گوناگون در شرایط و موقعیتهای مختلف میگردد. اگر این شبکهها هر یک کار خود را درست انجام دهند و با هم نیز هماهنگی داشته باشند، مغز بدون نقص کار خود را انجام میدهد. اما مسائل مختلفی (مانند استرس یا گاهی ویژگیهای ژنتیک) روی این شبکهها تأثیر گذاشته و در کار آنها اخلال ایجاد میکنند. مشکلات توجه و تمرکز، ضعف حافظه، مشکلات یادگیری و حتی رفتاری نیز از جمله نتایج اشکال در کار مغز هستند. نوروفیدبک ما را از کارکرد مغزمان آگاه کرده و سپس کمک میکند تا آن را اصلاح و تنظیم کنیم.
نوروفیدبک چگونه مغز را تنظیم میکند؟
نوروفیدبک کارکرد مغز را به صورت امواج مغزی ترجمه کرده و سپس آن امواج را در قالب عناصر بازی کامپیوتری یا فیلم نشان میدهد. یک کودک AD/HD را در نظر بگیرید که در مقابل مانیتور یک کامپیوتر نشسته است و مشغول تماشای یک فیلم یا انجام یک بازی کامپیوتری است. تعدادی الکترود که روی سر قرار دارند و به گوشها متصل هستند امواج مغزی او را اندازه میگیرند. دستگاه این امواج مغزی را به شکلهای مخلف نشان میدهد. روی مانیتور مقابل درمانگر، امواج مغزی به شکل ستونهای رنگی دیده میشوند. هر ستون موج خاصی را نشان میدهد. مثلا رنگ بنفش موج تتا، زرد موج بتا2 و آبی موج SMR را نشان میدهند. در کودکان ADHD زیادتر بودن امواج تتا و بتا2 نسبت به حالت طبیعی، به ترتیب باعث حواسپرتی و اضطراب میگردد. از طرفی ضعف هماهنگی حسی حرکتی در این کودکان نشانه کاهش موج SMR است، بنابراین در درمان این کودکان امواج تتا و بتا2 را سرکوب و SMR را تقویت میکنند. در مانیتور مقابل کودک امواج تبدیل به سه قایق شدهاند که با هم مسابقه میدهند. یک قایق مخصوص تتا (رقیب)، یکی بتا2 (رقیب) و یکی SMR (خودی) است. کودک باید سعس کند قایق خود را برنده کند. اگر بتواند امواج تتا و بتا2 را کاهش داده و موج SMR را افزایش دهد، قایقش برنده میشود. کمکم که کودک به بازی ادامه میدهد مغز او بصورت ناهشیار میآموزد که چگونه این اتفاقات میافتند و این هنگام است که مغز عملکرد جدید را یاد میگیرد. اینگونه است که طی یک دوره آموزشی مغزیاد میگیرد که خودش را اصلاح و تنظیم کند.
جلسات درمان با نوروفیدبک
جلسات درمان در پارتیشنهای مجزا و در محیطی آرام تشکیل میشود. درمانگر و مراجع در کنار هم، روی دو صندلی راحت و پشت میز مینشینند. در جلوی هر کدام یک مانیتور قرار دارد که تصاویر مختلفی را نشان میدهند. یک الکترود روی پوست سر و دو الکترود روی دو گوش و با کمک یک چسب مخصوص نصب میشوند تا امواج مغزی را دریافت و به کامپیوتر منتقل کنند. در مانیتور مقابل درمانگر امواج بصورت خام و همینطور ستونهای رنگی دیده میشوند، در حالیکه کودک در مانیتور خود امواج را به شکل یک بازی یا فیلم مشاهده میکند.
تاريخچه نوروفيدبك
همه چيز در سالهاي دهه 1960 شروع شد. دكتر باري استرمان Barry Sterman، محقق دانشگاه UCLA كاليفرنيا، مشغول به انجام تحقيقاتي درباره فعاليت عصبشناختي مرتبط با خواب بود كه در خلال آن موفق به كشف امواج 14 هرتز در EEG مغز گربههاي مورد آزمايش گرديد. اين امواج با كاهش تنش عضلاني در گربهها ارتباط داشتند و بعدها نام SMR به خود گرفتند. دكتر استرمان و گروهش به تحقيقات خود ادامه دادند تا ببينند كه آيا گربهها در ازاي دريافت پاداش (شير)، توليد امواج SMR در مغز خود را افزايش ميدهند يا خير؟ پاسخ مثبت و نتيجه رضايتبخش بود. به دنبال آن دكتر استرمان هدايت تحقيقاتي براي NASA را برعهده گرفت كه در آن به ارزيابي سمي بودن سوخت موشك پرداخت (افرادي كه در معرض سوخت قرار ميگرفتند دچار حالات استفراغ، سردرد، افزايش دم و بازدم (هواگيري)، توهم و تشنج ميشدند). دكتر استرمان گربهها را در معرض مقدار زيادي سوخت قرار داد و در آنها حالات استفراغ، سر و صدا، افزايش هواگيري، بزاقآوري، حملات تشنجی و مرگ را به دنبال هم مشاهده كرد. اما يك گروه از گربهها واكنش ديگري نشان دادند كه باعث تعجب گروه تحقيق شد. آنها توانستند وقوع حملات را در دوز بيشتري نسبت به دوز قابل تحمل براي گربههاي ديگر متوقف كنند. گروه با مراجعه به سوابق گربهها دريافتند كه اين گروه از گربهها پيش از اين طي مطالعه خواب، تحت آموزش SMR قرار گرفته بودند. دكتر استرمان تحقيقات خود را روي انسان و در مورد بيماران مبتلا به صرع ادامه داد. او تاكنون مقالات زيادي درباره استفاده از نوروفيدبك نوشته است.
تا به امروز هيچ اثر منفي از نوروفيدبك گزارش نشده است، بلكه تمام اثراتي كه داشته مثبت بوده است. بدترين حالت اين است كه نوروفيدبك نتواند تغييري در علائم بيماري به وجود آورد.
بیوفیدبک
بیوفیدبک بسیار شبیه نوروفیدبک عمل میکند، در واقع نوروفیدبک خود نوعی بیوفیدبک است. بیوفیدبک به ما امکان میدهد تا کارکردهای فیزیولوژیک بدنمان را که به نظر غیر قابل کنترل میآیند، کنترل کنیم مانند ضربان قلب، دمای بدن، ریتم تنفس و تعریق پوست. حتما توجه کردهاید هنگامیکه دچار اضطراب میشوید تعریق پوستتان زیاد میشود، مثلا ممکن است کف دستتان به شدت عرق کند. این حالت بهویژه هنگام امتحان دادن در بین کودکان و نوجوانان دیده میشود. افزایش تعریق نشانه وجود اضطراب است، در بیشتر مواقع به آن آگاه نیستیم و از همه مهمتر اینکه به نظر میآید کنترل آن در دست ما نیست. نوعی بیوفیدبک (بیوفیدبک تعریق پوست یا Skin Conductance یا SC) با وصل کردن سنسورهایی به دست، هدایت الکتریکی پوست را اندازه میگیرد. هر گاه پوست عرق میکند هدایت الکتریکی آن افزایش و در نتیجه مقاومت پوست کاهش مییابد، دستگاه با اندازهگیری این مقاومت میفهمد که تعریق پوست افزایش یافته و کودک را از این موضوع آگاه میکند (مثلا چراق ماشین در بازی کامپیوتری خاموش میشود). در این هنگام کودک سعی میکند با کمک درمانگر اضطراب خود را کاهش دهد تا دوباره چراغ ماشین روشن شود. به این ترتیب کمکم کودک یاد میگیرد که تعریق پوست و در واقع اضطراب خود را کنترل کند.
تاريخچه بيوفيدبك
نيل ميلر (Neel miller)، روانشناس و دانشمند علوم عصبي كه در اواسط قرن بيستم در دانشگاه ييل (Yale) كار ميكرد، به عنوان پدر بيوفيدبك مدرن شناخته ميشود. او در جريان يك اتفاق هنگام انجام آزمايشهاي خود روي موشهاي صحرايي درباره شرطيسازي كلاسيك، موفق به كشف اصول اوليه بيوفيدبك شد. او و تیمش فهميدند كه با تحريك مركز لذت در مغز يك موش فلج به وسيله الكتريسيته، امكان اين وجود دارد كه بتوان آنها را براي كنترل آثار متفاوتي از جمله ضربان قلب، فشار خون، دماي بدن و... آموزش داد. تا آن زمان متخصصين اعتقاد داشتند كه فرايندهاي فيزيولوژيك (مانند ضربان قلب) منحصراً در كنترل دستگاه عصبي خودمختار ميباشند.
دكتر المرگرين (Elmer Green) بعضي تحقيقات ريشهاي روي محدوده خودتنظيمي (self Regulation) انسان در فرايندهايي كه بطور طبيعي با ذهن ناهشيار كنترل ميشوند انجام داد واين تكنيكها را با موفقيت در درمان سردردهاي ميگرني و فشارخون بالا به كار برد.
تعداد و مدت زمان جلسات
مدت زمان هر جلسه حدود یک ساعت است که بیشتر آن به نوروفیدبک/بیوفیدبک و زمانی هم به انجام تمرینات و تکالیف دیگر اختصاص دارد. جلسات سه روز در هفته (یک روز در میان) و به مدت 40 جلسه (بطور متوسط در مورد کودکان ADHD و LD) ادامه مییابند. این تعداد جلسات متغیر است و بستگی به حضور منظم و به موقع در جلسات، شدت مشکلات کودک، همکاری کامل با تیم درمان و انجام تکالیف مختلف در خانه دارد.
خانوادههای عزیز جدا توجه داشته باشند گرفتن نتیجه مطلوب در درمان، کاملاً بستگی به همکاری آنها با تیم درمانی دارد. شرکت در دورههای آموزش والدین و بکارگیری تکنیکهای آموزشی، حضور به موقع و منظم در جلسات آموزش و نوروفیدبک/بیوفیدبک، انجام تمرینات پکیج پاریاد و از همه مهمتر داشتن صبر و حوصله تا پایان دوره درمانی، تأثیر فوقالعادهای بر بهبود فرزندان دارد. والدین توجه داشته باشند تغییر رفتارها و دیگر مسایل کودک امری تدریجی است و نیازمند صبر، پشتکار و انضباط می باشد.
كاربردهاي نوروفيدبك/بیوفیدبک
نوروفيدبك تأثيرات قابل توجهي در درمان بسياري از اختلالات ازجمله AD/HD، حملات هراس، فوبيها، وسواس، اضطراب، ناتوانايي يادگيري و... دارد. کاربردهای دیگر:
- تنظيم توجه، افزايش تمركز، متعادل كردن گوش بزنگي/ برانگيختگي
- مديريت استرس، كاهش تنش
- توانايي كنار آمدن با كار زياد، ذخيره انرژي و به دور ماندن از خستگي يا فرسودگي شغلی
- افزايش خلاقيت
- بهبود تصميمگيري و كاهش خطا
- بازيابي سريع آرامش دروني در شرايط استرسزا
- افزايش آگاهي
- كاهش اضطراب
- يادگيري سريع
- بهبود حس بخشايش
- تقويت مهارتهاي ارتباطي
- بهبود حافظه
- توانايي بازگشت سريع به زمان حال
- آمادگي بيشتر براي پذيرش تغيير
- كاهش كجخلقي
- متعادل كردن منتقد درون
- بهبود مديريت درون و واكنشهاي هيجاني
- توانايي تغيير آسان توجه از كاري به كار ديگر
- افزايش انگيزه
- افزايش خودشكوفايي
- افزايش حس حمايت از خود
- افزايش پذيرش خود
سردرد نوروفیدبک و درمان میگرن نوروفیدبک در سردرد نوروفیدبک در میگرن چگونه سردرد را درمان کنم؟ چگونه میگرن را درمان کنم؟ پسخوراند ذهنی و سردرد پسخوراند ذهنی و میگرن نوروفیدبک و درمان بیش فعالی/ کمبود توجه نوروفیدبک نوروفیدبک در درمان اضطراب ADHD نوروفیدبک در درمان ADHD نوروفیدبک و بیش فعالی / کمبود توجه درمان بیماریهای لاعلاج با نوروفیدبک بزرگترین مرکز بیوفیدبک و نوروفیدبک ایران نوروفیدبک در تهران ADHD نوروفیدبک در درمان اضطراب اختلالات روانپزشکی و نوروفیدبک درمان استرس بدون دارو درمان اضطراب سردردهای میگرنی صرع ، ضربه ی سر و سکته مغزی و افسردگی بدون دارو روش جدید درمان غیر دارویی افسردگی کسب آرامش ذهنی نوروفیدبک واختلالات یادگیری نوروفیدبک در صرع نوروفیدبک در درمان صرع نوروفیدبک در درمان صرع سکته مغزی و ضربه سر نوروفیدبک در صرع سکته مغزی و ضربه سر نوروفیدبک در درمان سکته مغزی نوروفیدبک در سکته مغزی نوروفیدبک در درمان سوء مصرف مواد نوروفیدبک و سوء مصرف مواد نوروفیدبک صرع ، ضربه ی سر و سکته مغزی در سوء مصرف مواد نوروفیدبک در حملات هراس نوروفیدبک در درمان حملات هراس نوروفیدبک و حملات هراس نوروفیدبک و هراس نوروفیدبک در درمان هراس نوروفیدبک و Panic نوروفیدبک و درمان panic نوروفیدبک بیوفیدبک نوروفیدبک و بیوفیدبک پسخوراند ذهنی سردردهای شدید و عدم پاسخ به دارو درمانی درمانهای جدید سردردهای فشاری و میگرنی درمان استرس بدون استفاده از دارو بازتوانی سکته مغزی و نوروفیدبک درمان تشنج و بیوفیدبک کسب آرامش و موفقیت با بیوفیدبک درمان بیماریهای افزایش فعالیت کم توجهی با نوروفیدبک درمان اختلال حافظه با نوروفیدبک درمان بدون عارضه جانبی درمان تشنج بدون قرص درمان سکته مغزی نوروفیدبک در درمان وسواس تغییر در انرژی آلفا مغز درمان سردرد نوروفیدبک و درمان میگرن نوروفیدبک در سردرد نوروفیدبک در میگرن چگونه سردرد را درمان کنم؟ چگونه میگرن را درمان کنم؟ پسخوراند ذهنی و سردرد بیش فعالی / کمبود توجه ADHD پسخوراند ذهنی و میگرن نوروفیدبک سوء مصرف مواد و درمان بیش فعالی/ کمبود توجه نوروفیدبک و ADHD نوروفیدبک در درمان ADHD نوروفیدبک و بیش فعالی / کمبود توجه ADHD چگونه ADHD را درمان کنیم؟ نوروفیدبک آموزش انرژی در حملات هراس درمان اضطراب نوروفیدبک و اضطراب چگونه اضطراب را درمان کنم؟ نوروفیدبک و افسردگی نوروفیدبک در درمان افسردگی چگونه افسردگی را درمان کنم نوروفیدبک و دردهای مزمن نوروفیدبک در درمان دردهای مزمن چگونه دردهای مزمن را درمان کنم نوروفیدبک در اختلال وسواس فکری عملی نوروفیدبک و OCD نوروفیدبک و درمان OCD نوروفیدبک در OCD نوروفیدبک و درمان اختلال وسواس فکری عملی نوروفیدبک و وسواس میگرن به خوبی کنترل نشده نوروفیدبک و درمان وسواس نوروفیدبک در اختلالات خواب نوروفیدبک در درمان اختلالات خواب نوروفیدبک و Sleep disregulation نوروفیدبک و خواب نوروفیدبک در فوبی نوروفیدبک در درمان فوبی نوروفیدبک در درمان ترس نوروفیدبک و ترس نوروفیدبک و اختلال استرس پس از سانحه نوروفیدبک و PTSD نوروفیدبک در درمان اختلال استرس پس از سانحه نوروفیدبک در درمان PTSD نوروفیدبک و اختلالات یادگیری نوروفیدبک در درمان اختلالات یادگیری نوروفیدبک در درمان